Pomiar miana przeciwciał przeciwko lekom biologicznym u pacjentów reumatologicznych

Czy warto sprawdzać poziom przeciwciał przeciwko lekom biologicznym u pacjentów reumatologicznym, czy może jest to chwilowa moda? Na stronach Rheumatology można znaleźć bardzo ciekawy tekst na ten temat autorstwa dr Felis-Giemzy z Warszawy oraz dr Mootsa z Liverpoolu.


Leki biologiczne istotnie zmieniły terapię pacjentów z chorobami reumatycznymi. Preparatami, które mają obecnie chyba największe zastosowanie są przeciwciała monoklonalne anty-TNF-alfa. Z uwagi jednak na złożoną strukturę i właściwości biologiczne i fizyko-chemiczne, mogą one wywoływać reakcję immunologiczną organizmu (tzw. immunogenność). U wielu pacjentów leki te mimo wszystko są bardzo skuteczne, u części osób jednak dochodzi do pierwotnego lub wtórnego niepowodzenia terapii. Wtórny brak odpowiedzi występuje najczęściej po 6 miesiącach od rozpoczęcia leczenia. Jednym z powodów obserwowanego spadku skuteczności leków mogą być właśnie powstające przeciwciała przeciwko lekom (antidrug antibodies, ADA). Ich powstanie może wpływać istotnie na działanie oraz stężenie leków w kilku mechanizmach - np. poprzez zwiększanie klirensu leków związane z powstawaniem kompleksów immunologicznych ADA-lek, co w dalszej kolejności prowadzi do skrócenia czasu półtrwania leków.


W artykule autorzy zwracają jednak uwagę, że obecność ADA nie zawsze bezpośrednio koreluje z obniżonym efektem terapeutycznym, a może być to związane ze stosunkiem przeciwciał i stężenia leku. To zaś dalej zależy od wielu czynników. Problem ten jest bardzo złożony, co obrazują wyniki metaanalizy, w której wykazano, że obecność ADA może zmniejszać odsetek odpowiedzi na lek nawet o 68%. Warto tu jednak zauważyć, że efekt ten jest widoczny w reumatoidalnym zapaleniu stawów, a nie np. w SpA czy w nieswoistych zapaleniach jelit. Powstaje więc pytanie czy warto sprawdzać poziom ADA? Według badań, po roku od rozpoczęcia terapii biologicznej, większą szansę na jej powodzenie mieli pacjenci, u których decyzja o wyborze leku była poprzedzona badaniami immunologicznymi. Pomiar miana ADA nie zawsze jest jednak łatwym zadaniem - barierą są m.in koszty i problemy związane z metodologią takich badań. Być może więc, przydatne byłyby więc inne markery. Nie ulega jednak wątpliwości, że potrzebne są dalsze badania, które pozwolą odpowiedzieć na te ważne pytania.