facebook
eISSN: 2084-9893
ISSN: 0033-2526
Dermatology Review/Przegląd Dermatologiczny
Bieżący numer Archiwum Artykuły zaakceptowane O czasopiśmie Zeszyty specjalne Rada naukowa Bazy indeksacyjne Prenumerata Kontakt Zasady publikacji prac Standardy etyczne i procedury
Panel Redakcyjny
Zgłaszanie i recenzowanie prac online
SCImago Journal & Country Rank
1/2014
vol. 101
 
Poleć ten artykuł:
Udostępnij:
Artykuł oryginalny

Zapalenie skórno-mięśniowe jako rewelator choroby nowotworowej

Katarzyna Przekazińska-Boager
,
Urszula Brzezicka-Ciach

Przegl Dermatol 2014, 101, 40–45
Data publikacji online: 2014/03/13
Plik artykułu:
Pobierz cytowanie
 
Metryki PlumX:
 

Wprowadzenie

Zapalenie skórno-mięśniowe (dermatomyositis – DM) jest chorobą układową tkanki łącznej zajmującą głównie skórę i mięśnie. Częstość występowania DM wynosi 5–10 na 1 mln u dorosłych i 1–3 na 1 mln u dzieci. Choroba ma podłoże autoimmunologiczne, jednak jej etiopatogeneza nie jest do końca poznana. Przypuszcza się, że czynnikiem inicjującym mogą być infekcje wirusowe, bakteryjne lub pasożytnicze. Z kolei u osób z predyspozycją genetyczną chorobę może prowokować wysiłek fizyczny lub takie czynniki, jak promieniowanie ultrafioletowe i leki. Na podstawie licznych doniesień klinicznych potwierdzono także związek DM z chorobami nowotworowymi. Ryzyko wystąpienia procesu nowotworowego u dorosłych pacjentów z DM jest klinicznie istotne i wynosi 20–25% [1].

Cel pracy

Przedstawienie przypadku pacjentki, u której objawy DM wiązały się ze współistnieniem nowotworu szyjki macicy.

Opis przypadku

W styczniu 2013 r. 37-letnia pacjentka została przyjęta na oddział dermatologiczny z powodu zmian skórnych, którym towarzyszyło ogólne osłabienie. Według chorej zmiany pojawiły się 3 tygodnie wcześniej. Pacjentka z powodu rwy kulszowej przyjmowała następujące leki – tolperizon i diklofenak, w związku z czym lekarz podstawowej opieki zdrowotnej wysunął podejrzenie polekowego charakteru zmian. Chora była leczona lekami przeciwhistaminowymi oraz przeciwzapalnymi, jednak bez efektu. Zmiany skórne nasiliły się, ponadto dołączyły się bóle stawowe i mięśniowe. Pacjentkę skierowano na oddział dermatologiczny.

Przy przyjęciu w badaniu przedmiotowym stwierdzono zmiany skórne w postaci rumienia i obrzęku okolicy powiek, rumienia skóry szyi, dekoltu i kończyn dolnych, a w obrębie obu rąk grudki nad drobnymi stawami (ryc. 1 A–F). Ponadto zaobserwowano symetryczne osłabienie mięśni obręczy barkowej i biodrowej oraz ich bolesność uciskową. W wywiadzie chora podawała: od roku częste i nieregularne miesiączki (2 razy w miesiącu), częste bóle kręgosłupa i rwę kulszową. W badaniu fizykalnym nie stwierdzono odchyleń od normy. W wykonanych badaniach laboratoryjnych stwierdzono wysokie wartości aminotransferazy asparaginianowej (AspAT) 756 U/l i aminotransferazy alaninowej (AlAT) 317 U/l, znacznie zwiększone stężenie kinazy kreatynowej (CK) 5240 U/l oraz CK-MB 184 U/l. Morfologia i stężenie białka C-reaktywnego były w normie. Na podstawie obrazu klinicznego i wyników badań laboratoryjnych ustalono rozpoznanie DM.

Rozszerzono diagnostykę – pobrano wycinek skórno-mięśniowy do badania histopatologicznego, w którym nie stwierdzono cech charakterystycznych dla DM. Wynik badania surowicy w kierunku przeciwciał przeciwjądrowych był ujemny, nie wykazano obecności przeciwciał swoistych dla DM (Mi-2, Jo-1). Wykonano także badanie rentgenograficzne (RTG) klatki piersiowej, ultrasonograficzne (USG) jamy brzusznej, piersi oraz ECHO serca, w których nie stwierdzono odchyleń od normy. Ze względu na dane z wywiadu pacjentkę konsultowano ginekologicznie – nie wykazano żadnych nieprawidłowości (kobieta była w trakcie menstruacji), lekarz konsultujący zalecił weryfikację USG w poradni.

Przy braku przeciwwskazań rozpoczęto leczenie prednizonem w dawce 60 mg/dobę. Początkowo stan chorej się poprawiał, co odzwierciedlały także wyniki badań laboratoryjnych (zmniejszenie CK, AspAT, AlAT), jednak po kilkunastu dniach nasiliły się objawy ze strony mięśni, a chora zgłosiła problemy z połykaniem. Wykonano gastroskopię, w której stwierdzono leniwą perystaltykę, poza tym w normie. Po konsultacji reumatologicznej dołączono pulsy z metyloprednizolonem, a następnie metotreksat (MTX) w dawce 15 mg/tydzień. Po podaniu pierwszej tury MTX chora zgłosiła silne krwawienie z dróg rodnych, a stan ogólny pacjentki się pogorszył. Ponownie poproszono o konsultację ginekologiczną, podczas której wykonano diagnostyczne wyłyżeczkowanie macicy oraz pobrano wycinki do badania histopatologicznego. W wycinkach zarówno z szyjki macicy, jak i w wyskrobinach z kanału szyjki stwierdzono utkanie średnio zróżnicowanego raka płaskonabłonkowego. Chorą zakwalifikowano do leczenia radiochemioterapią.

Pacjentka została przeniesiona na oddział onkologiczny, gdzie w maju ubiegłego roku zakończyła terapię. Zmiany skórne oraz objawy ze strony mięśni ustąpiły całkowicie (ryc. 2 A–F), a wyniki badań laboratoryjnych powróciły do prawidłowych wartości.

Omówienie

Zapalenie skórno-mięśniowe jest odmianą zapalenia wielomięśniowego. Choroba może się rozpocząć od objawów mięśniowych lub skórnych, w rzadkich przypadkach jednak w ogóle nie dochodzi do zajęcia mięśni (dermatomyositis sine myositis), a pacjenci trafiają do lekarzy dermatologów. Obraz kliniczny DM często jest charakterystyczny. Typowo obserwuje się zmiany skórne o charakterze symetrycznego rumienia i obrzęku twarzy, zwłaszcza powiek („rzekome okulary”, „objaw heliotropu”), rumień skóry dekoltu i szyi (tzw. V-sign). Znaczenie diagnostyczne mają także grudki, rumienie oraz teleangiektazje na grzbietach rąk i nad drobnymi stawami (objaw Gottrona) oraz zmiany rumieniowe i wybroczyny w obrębie wałów paznokciowych, którym często towarzyszy tkliwość i bolesność pod wpływem ucisku (objaw Keininga). W części przypadków obserwuje się niespecyficzne objawy ze strony skóry przypominające łupież czerwony mieszkowy, zmiany twardzinopodobne i poikilodermiczne, może również występować zarówno rozlane łysienie, jak i hipertrychoza. U dzieci z kolei pojawia się liliowe zabarwienie całej twarzy (lilac disease), nierzadko także występują złogi wapnia w tkance podskórnej, najczęściej w otoczeniu stawów.

Zapalenie skórno-mięśniowe zwykle rozpoczyna się od złego samopoczucia, gorączki i ogólnego osłabienia. Pierwsze występuje zajęcie dosiebnych mięśni kończyn górnych i dolnych, a typowymi objawami zgłaszanymi przez chorych są problemy z uczesaniem się i wchodzeniem po schodach. Zajęcie mięśni karku może prowadzić do bezwładnego opadania głowy, a zajęcie mięśni przełyku do zaburzeń połykania, oddechu lub mowy. Często występują także bóle stawowe i sztywność poranna, natomiast rzadziej obserwuje się zapalenie mięśnia sercowego, kardiomiopatie, arytmie czy nadciśnienie płucne. W badaniach laboratoryjnych stwierdza się zwiększone wartości parametrów stanu zapalnego oraz cechy uszkodzenia mięśni, takie jak wysoki poziom CK i jej frakcji mięśniowej (CK-MB) oraz transaminaz (AspAT, AlAT). U około 50% chorych występują przeciwciała przeciwjądrowe (ANA), przy czym przeciwciała Mi-2 są charakterystyczne i obecne u około 10–30% pacjentów. Znaczenie diagnostyczne ma badanie elektromiograficzne (EMG) oraz biopsja klinicznie zmienionego mięśnia, najczęściej naramiennego [1, 2].

Bohan i Peter w opracowaniu z 1975 r. podają następujące kryteria rozpoznania DM [3]:

1) postępujące, symetryczne osłabienie mięśni obręczy kończyny górnej i dolnej stwierdzone w badaniu fizykalnym,

2) zwiększenie aktywności enzymów mięśniowych we krwi (CK, aldolaza, transaminazy),

3) zmiany w EMG wykazujące pierwotne uszkodzenie mięśni,

4) biopsja mięśni wykazująca myositis,

5) typowe zmiany na skórze (objaw heliotropu, objaw Gottrona).

Spełnienie kryterium 5. oraz trzech z kryteriów 1–4 umożliwia rozpoznanie DM. O prawdopodobnym rozpoznaniu tej choroby mówi się, gdy spełnione jest kryterium 5. oraz dwa z kryteriów 1–4.

Najważniejszą jednak cechą u dorosłych chorych na DM jest częste współistnienie choroby z nowotworami narządów wewnętrznych. Częstość występowania nowotworu oceniana jest przez różnych autorów na 6–45% przypadków [4, 5]. Od momentu, gdy o związku DM z nowotworami napisano w dwóch pracach w 1916 r. [6, 7], wiele badań potwierdziło tę zależność [8–10]. Największe badanie Hilla i wsp. przeprowadzone w Szwecji, Danii i Finlandii dotyczyło 618 pacjentów z DM [4]. W tej grupie nowotwór stwierdzono u 32% chorych, co wskazuje na zwiększone (oszacowane na 3,0) ryzyko w porównaniu z całą populacją. Najczęściej stwierdzonymi guzami były gruczolakoraki, które stanowiły 70% wszystkich wykrytych nowotworów. Większość nowotworów stwierdzono w ciągu 1 roku od rozpoznania DM, przy czym mówi się o zwiększonym ryzyku wystąpienia nowotworu nawet do 5 lat od rozpoznania DM. Hill i wsp. [4] wykazali zwiększoną wykrywalność nowotworów w ciągu 2 lat przed wystąpieniem objawów DM i zasugerowali, że u niektórych pacjentów DM może stanowić zespół paraneoplastyczny. W podobnym badaniu przeprowadzonym w Australii nowotwór stwierdzono u 104 z 537 pacjentów z rozpoznaną miopatią zapalną [11]. W około 60% przypadków nowotwór wystąpił w ciągu 1 tygodnia od rozpoznania miopatii, a ryzyko względne jego wystąpienia u pacjentów z DM oceniono na 6,2. Z kolei w niedawno opublikowanym badaniu dotyczącym populacji węgierskiej stwierdzono 37 przypadków nowotworów wśród 309 przebadanych w ciągu 21 lat pacjentów z miopatią zapalną [12].

Wśród czynników ryzyka wystąpienia nowotworu wymienia się: wiek chorego (największa częstość u chorych w wieku 40–69 lat), płeć męską, złą odpowiedź na leczenie, brak objawu Raynauda oraz brak przeciwciał swoistych dla miopatii zapalnych [13–15]. Przykładowo, w badaniu Chinoy i wsp. nowotwór stwierdzono tylko u 1 pacjenta z 66 z przeciwciałami antysyntetazowymi, u 2 pacjentów z 18 z przeciwciałami Mi-2 i u żadnego z 7 chorych z przeciwciałem anty-SRP [16].

Najczęściej stwierdzanymi nowotworami towarzyszącymi DM są nowotwory jajnika, płuc, przewodu pokarmowego, sutka oraz chłoniaki nieziarnicze [4, 12, 13]. Objawy DM zazwyczaj ustępują po wyleczeniu choroby podstawowej, mogą jednak nawracać wraz ze wznową procesu nowotworowego [12]. W przedstawionym przypadku DM występowało jako zespół paranowotworowy współistniejący z rakiem szyjki macicy. Rozpoznanie nowotworu nastąpiło w ciągu 3 tygodni od rozpoznania DM, a leczenie radiochemioterapią spowodowało całkowite cofnięcie się objawów DM.

Nie ma obecnie wytycznych, które mówiłyby, jakie badania w kierunku chorób nowotworowych należy wykonać u pacjentów z rozpoznanym DM. Trzeba jednak pamiętać o konieczności wykonywania diagnostyki onkologicznej u tych chorych, zwłaszcza w przypadku braku odpowiedzi na typowe leczenie lub przy nawrotach choroby.

Prezentujemy nasz przypadek ze względu na trudności diagnostyczne oraz konieczność przypomnienia lekarzom różnych specjalności o potrzebie szerokiej diagnostyki w celu wykluczenia schorzeń nowotworowych u chorych na dematomyositis.

Piśmiennictwo

1. Burgdorf W.H.C., Plewig G., Wolff H.H., Landthaler M. (red.): Braun-Falco Dermatologia. Wydawnictwo Czelej, Lublin, 2011, 756-759.

2. Jabłońska S., Majewski S.: Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2008, 304-306.

3. Bohan A., Peter J.B.: Polymyositis and dermatomyositis (first of two parts). N Engl J Med 1975, 292, 344-347.

4. Hill C.L., Zhang Y., Sigurgeirsson B.: Frequency of specific cancer types in dermatomyositis and polymyositis: a population based study. Lancet 2001, 357, 96-100.

5. Briemberg H.R., Amato A.A.: Dermatomyositis and polymyositis current treatment options in neurology. Curr Treat Options Neurol 2003, 5, 349-356.

6. Stertz G.: Polymyositis. Berl Klin Wochenschr 1916, 53, 489.

7. Kankeleit H.: Uber primaire nichteitrige Polymyositis. Dtsch Arcg Klin Med 1916, 120, 335.

8. Williams R.C.: Dermatomyositis and malignancy: a review of the literature. Ann Intern Med 1959, 50, 1174-1181.

9. Barnes B.E.: Dermatomyositis and malignancy. A review of literature. Ann Intern Med 1976, 84, 68-76.

10. Sigurgeirsson B., Lindelof B., Edhag O.: Risk of cancer in patients with dermatomyositis or polymyositis. A population-based study. N Engl J Med 1992, 326, 363-367.

11. Buchbinder R., Forbes A., Hall S.: Incidence of malignant disease in biopsy-proven inflammatory myopathy. A population-based cohort study. Ann Intern Med 2001, 134, 1087-1095.

12. Andras C., Ponyi A., Constantin T.: Dermatomyositis and polymyositis associated with malignancy: a 21-year retrospective study. J Rheumatol 2008, 35, 438-444.

13. Zhang W., Jiang S.P., Huang L.: Dermatomyositis and malignancy: a retrospective study of 115 cases. Eur Rev Med Pharmacol Sci 2009, 13, 77-80.

14. Wojas-Pelc A., Lipko-Godlewska S., Bogdaszewska-Czabanowska J.: Zapalenie skórno-mięśniowe i wielomięśniowe próba różnicowania, leczenie – przegląd literatury. Przegl Lek 2002, 59, 55-60.

15. Madan V., Chinoy H., Griffiths C.E., Cooper R.G.: Defining cancer risk in dermatomyositis. Part I. Clin Exp Dermatol 2009, 34, 451-455.

16. Chinoy H., Fertig C.V.: The diagnostic utility of myositis autoantibody testing for predicting the risk of cancer-associated myositis. Ann Rheum Dis 2007, 66, 1345-1349.



Otrzymano: 20 XII 2013 r.

Zaakceptowano: 27 I 2014 r.
Copyright: © 2014 Polish Dermatological Association. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.


© 2024 Termedia Sp. z o.o.
Developed by Bentus.